وکلاپرس– عبدالحسین علیآبادی (۱۲۷۷–۱۳۶۶) حقوقدان، استاد دانشگاه، وکیل دادگستری و دادستان کل کشور بود، او در دولت محمد مصدق، عضو هیئت خلع ید از شرکت نفت ایران و انگلیس بود.
عبدالحسین علیآبادی حقوقدان، استاد دانشگاه، وکیل دادگستری و دادستان کل کشور
عبد الحسین علی آبادی که در دوران سلطنت محمد رضا شاه پهلوی، به مدت ۹ سال دادستان دیوان عالی کشور بود، در در سال ۱۲۷۷ شمسی (۲۱۸۱ خورشیدی) در محله ی سنگلج تهران متولد شد.
پس از تحصیلات ابتدایی و متوسطه، وارد مدرسه عالی حقوق و علوم سیاسی تهران شد و مدرک لیسانس حقوق (قضایی) دریافت کرد، سپس برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت. در آنجا مدرک دکترای حقوق با رسالهای درباره «ضمان در حقوق مدنی ایران» را گرفت. همچنین دکترای فلسفه دریافت کرد. پایاننامه فلسفی او با موضوع «کشف و شهود در تصوف ایران» بوده است.
علیآبادی در فرانسه، در دانشگاه پاریس (و برخی منابع ذکر کردهاند دانشگاه سوربن) تحصیل کرده و موفق به اخذ دکترای حقوق شد. برخی منابع همچنین نشان میدهند که او دکتری فلسفه نیز دارد.
پس از بازگشت به ایران، به ترکیب فعالیت علمی و قضایی روی آورد وو همچنین هم به تدریس در دانشکده حقوق مشغول شد و هم وارد دستگاه قضایی گردید.
بیشتر بخوانید:
عبدالحسین علیآبادی پس از بازگشت به ایران، تدریس در دانشکده حقوق دانشگاه تهران را در کنار مشاغل قضایی آغاز کرد. دروس اصلی او حقوق جزا، روان شناسی کیفری، حقوق مدنی و حقوق اساسی بود.
او همچنین در دانشکده حقوق دانشگاه ملی نیز تدریس میکرد. وی درسال ۱۳۳۰ هنگام خلع ید از شرکت سابق نفت، یکی از اعضای هیات خلع ید بود، پس از آن دادستان کل کشور شد و مدت ۱۰ سال در این سمت باقی ماند.
هیات خلع ید:
پس از تصویب قانون ملی شدن صنعت نفت در سال ۱۳۲۹ و تشکیل دولت دکتر محمد مصدق در سال ۱۳۳۰، مهمترین اقدام عملی، خلع ید شرکت نفت ایران و انگلیس (AIOC) از تأسیسات و مدیریت صنعت نفت ایران بود.
برای اجرای این امر، دولت هیئتی رسمی تشکیل داد به نام:
«هیئت مدیره موقت برای اجرای خلع ید»
یا همان چیزی که به اختصار «هیئت خلع ید» نامیده میشد.اعضای هیئت خلع ید چه کسانی بودند؟
معمولاً نام برخی چهرهها در این هیئت ذکر میشود، از جمله:
- مهندس مهدی بازرگان (اولین رئیس هیئت)
- علیآبادی (حقوقدان برجسته و مدیر دولتی)
- چند چهره فنی، حقوقی و مالی دیگر
عبدالحسین علیآبادی در این هیئت نقش حقوقی مهمی داشت؛ زیرا مسئله خلع ید، ماهیت حقوق عمومی – بینالمللی داشت و نیازمند متخصص حقوقی بود.
دکتر عبدالحسین علی آبادی، دارای چهار برادر به نامهای آقای ملک آبادی (قاضی اسبق و رئیس محکمه شرع تهران)، محمد سروری (قدیمی ترین وزیر دادگستری) و آقای اسدالله ناظری و حاج شیخ هدایت برادران بود که هر یک نام خانوادگی جداگانهای برگزیدند و علت آن نیز نامعلوم است.
برادر ارشد او محمد سروری (رییس دیوان عالی کشور) چند نوبت پیشنهاد نخست وزیری محمد رضا شاه را رد کرد. مدتی همزمان عبدالحسین علی آبادی دادستان کل کشور بود و محمد سروری رییس دیوان عالی کشور بود.
آثار حقوقی و علمی
یکی از برجستهترین ابعاد میراث علیآبادی، تألیفات حقوقیاش است:
مهمترین اثر او، دورهٔ «حقوق جنایی» است؛ مجموعهای چندجلدی در قلمرو حقوق جزا / کیفری که در زمان خود و پس از آن، مرجع درس و بحث برای دانشجویان و حقوقدانان بوده است.
علاوه بر حقوق جزا، او در عرصه آیین دادرسی و موازین قضایی نیز کار کرده است؛ از جمله «موازین قضایی هیئت عمومی دیوانعالی کشور: بخش آراء کیفری».
بر اساس منابع، او از ترکیب حقوق مدنی، حقوق اساسی، حقوق جزا، روانشناسی کیفری بهره میبرد — به عبارت دیگر، یک نظریهپرداز حقوقی چندبعدی بود که هم مبانی نظری و هم جنبه عملی قضا را درک میکرد.
بیشتر بخوانید:
دکتر علی آبادی در نهضت ملی کردن صنعت نفت، یکی از چند نفر سرشناسان کشور بود که در اجرای قانون خلع ید، (همراه ناصر قلی اردلان، حسین مکی، مهندس مهدی بازرگان و مهندس بیات) به عنوان عضو هیأت مدیره ی موقت شرکت ملی نفت انتخاب شد و در ۱۱ مهر ۱۳۳۱ این مهم را به انجام رسانید.
او بی آنکه هراسی به دل راه دهد، به مصدق وفادار ماند؛ به حدی که پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و نیز پس از سقوط محمدرضا شاه در بهمن ۱۳۵۷، همیشه عکس زنده یاد دکتر محمد مصدق را بر روی جا بخاری اتاق پذیرایی اش محفوظ داشت.
دکتر علی آبادی فرزند نداشت و چون برابر قانون ارث، اگر مردی بدون فرزند باشد، مازاد سهم الارث قانونی همسرش به حاکم شرع تعلق می گیرد، در سال های پایانی عمر تنها مایملک غیر منقول (خانه ی مسکونی) اش را (به ۱۸ میلیون تومان) فروخت و برای همسرش، خانه ایی (به ۱۶ میلیون تومان) خرید و بقیه آن (دو میلیون تومان) را در امور خیریه صرف کرد (گویا به حسینیه ی ارشاد هدیه داد).
دکتر علی آبادی عاقبت در ششم آبان ۱۳۶۸ در تهران بدرود زندگی گفت. پیکر او را در حسینیه ی ارشاد تشییع کردند و در امام زاده عبد اللّه شهر ری به خاک سپردند.
